Bảo vệ người lớn tuổi trong nhà khỏi bị lừa

Ba bài trước nói cách tránh bị lừa khi xem phong thuỷ, lừa đảo qua mạng trong ngành này, và làm gì khi đã lỡ mất tiền. Bài này nói nhóm bị nhắm tới nhiều nhất: người lớn tuổi trong nhà.

Vì sao họ bị nhắm tới

• Thường ở nhà một mình ban ngày — không có ai để hỏi ý ngay lúc đó.
• Có khoản tiết kiệm và tự quyết được khoản đó.
• Được dạy phải lịch sự với khách, nên khó đuổi người tới nhà.
• Lo cho con cháu — và đây chính là chỗ kẻ lừa nhắm vào: gieo nỗi lo về con cháu rồi bán cách giải.
• Ngại kể với con cháu vì sợ bị mắng hoặc sợ bị coi là lẫn.

Không phải vì họ kém minh mẫn. Đây là chuyện hoàn cảnh chứ không phải chuyện trí tuệ — và nói rõ điều đó trong nhà là bước đầu tiên.

Dấu hiệu nhận biết

1. Có người lạ tới nhà nhiều lần mà cả nhà không biết là ai.
2. Rút tiền hoặc chuyển khoản bất thường, nhất là nhiều lần liên tiếp.
3. Xuất hiện món đồ mới đắt tiền mà không ai biết mua ở đâu.
4. Giấu chuyện và lảng khi được hỏi.
5. Lo lắng bất thường về một chuyện mơ hồ nào đó trong nhà.
6. Nhắc tới một người mới quen rất thường xuyên và rất tin tưởng.

Mấy kiểu hay gặp

• Gõ cửa nói đi ngang thấy nhà có vấn đề — người thật sự có nghề không đi mời như vậy.
• Gọi điện xưng là người quen của con cháu rồi hỏi thông tin.
• Bán món giá cao kèm lời hứa chữa bệnh — đây vừa là lừa vừa nguy hiểm cho sức khoẻ.
• Mời dự buổi giới thiệu có quà tặng rồi ép mua tại chỗ.
• Nhờ chuyển tiền gấp nhân danh người trong nhà đang gặp chuyện.

Nói chuyện thế nào

• Đừng mắng — mắng một lần là họ giấu mãi mãi, và đó là lúc mất nhiều tiền nhất.
• Đừng nói họ bị lừa vì họ già; nói rằng bọn lừa đảo giỏi và ai cũng có thể bị.
• Kể chuyện người khác bị lừa thay vì chất vấn — cách này mở được câu chuyện.
• Hỏi han đều đặn chứ không chỉ hỏi khi nghi ngờ.
• Nói rõ là họ gọi mình bất cứ lúc nào, và không ai giận vì bị làm phiền.
• Nghe hết trước khi phản ứng: nhiều người dừng lại giữa chừng chỉ vì được nghe.

Mấy quy ước nên có trong nhà

• Không quyết khoản lớn trong ngày — quy ước chung cho cả nhà, không riêng ai.
• Gọi cho một người trong nhà trước khi chuyển tiền, dù chỉ để báo.
• Người lạ tới nhà thì hẹn quay lại khi có người khác ở nhà.
• Không đưa giấy tờ tuỳ thân hay giấy tờ nhà cho ai xem tại nhà.
• Không cho ai vào nhà chỉ vì họ nói đang đi khảo sát hay đang làm từ thiện.
• Dán một mẩu giấy cạnh điện thoại: số của con cháu, và dòng nhắc gọi trước khi quyết.

Giữ tự chủ cho họ

• Đừng lấy hết quyền quyết định — điều đó làm họ tổn thương và cũng làm họ giấu nhiều hơn.
• Bàn để cùng đặt quy ước, không áp đặt.
• Tôn trọng niềm tin của họ: mục tiêu là chặn kẻ lợi dụng, không phải bác bỏ điều họ tin.
• Cho họ giữ khoản chi nhỏ tự do — tự chủ trong việc nhỏ làm họ dễ chấp nhận quy ước cho việc lớn.
• Nhờ họ giữ vai trò nào đó trong việc nhà; người thấy mình còn hữu ích thì ít bị dụ hơn.

Khi đã mất tiền

1. Việc đầu tiên là trấn an, không phải trách. Người vừa mất tiền đang tự trách mình đủ rồi.
2. Ghi lại ngay: ai, tên gì, số điện thoại, tài khoản, ngày giờ, nội dung trao đổi.
3. Giữ mọi bằng chứng: tin nhắn, biên lai, hộp và món hàng.
4. Báo ngân hàng ngay nếu vừa chuyển khoản — sớm thì còn khả năng.
5. Trình báo công an địa phương; mang theo đủ bằng chứng đã ghi.
6. Cảnh giác với dịch vụ hứa lấy lại tiền — đây là lớp lừa thứ hai nhắm vào chính người vừa bị lừa.

Sau đó

• Nói với họ rằng chuyện này xảy ra với rất nhiều người, kể cả người trẻ và người có học.
• Đừng nhắc lại như một lời trách trong những lần sau.
• Kể cho người thân khác biết để phòng — nhưng hỏi ý họ trước khi kể rộng.
• Buồn kéo dài, mất ngủ, không thiết gì sau vụ việc thì nên đi khám; mất tiền vì bị lừa ảnh hưởng tới tinh thần nhiều hơn người ngoài nghĩ.

Câu hỏi thường gặp