Khi lời khuyên nhận được nghe không ổn: hỏi lại, hỏi thêm, hay dừng

Hai bài trước nói khi nào nên mời người có nghề và cách thoả thuận phạm vi. Bài này nói bước sau đó, khi mọi việc không suôn sẻ: đã nghe xong rồi mà thấy lời khuyên không ổn.

Chuyện này bình thường hơn người ta tưởng, và phần lớn trường hợp không phải ai lừa ai — chỉ là hai bên chưa hiểu nhau. Nhưng cũng có trường hợp đúng là nên dừng, nên bài này nói cả hai.

Trước hết: hỏi lại cho rõ

Rất nhiều "lời khuyên vô lý" tan biến sau một câu hỏi:

1. "Anh chị giải thích giúp vì sao lại vậy?" — người có nghề thật sự sẽ giải thích được bằng lời dễ hiểu.
2. "Nếu không làm phần này thì sao?" — câu này cho biết cái gì quan trọng, cái gì chỉ là thêm.
3. "Có cách nào rẻ hơn không?" — hỏi thẳng, và câu trả lời nói lên nhiều điều.
4. "Nhà em vướng ở chỗ này, có làm khác được không?" — nêu ràng buộc thật của mình.
5. "Việc này gấp tới đâu?"

Người làm nghề tử tế không khó chịu khi bị hỏi. Ai tỏ ra phiền vì mình hỏi thì đó cũng là một câu trả lời.

Mấy dấu hiệu nên chậm lại

• Không giải thích được bằng lời thường, chỉ nói là "phải thế".
• Mọi lời khuyên đều dẫn tới mua một món gì đó, nhất là mua ở một chỗ do chính họ chỉ.
• Nói về tai hoạ sắp tới rồi đưa ra giải pháp có tính phí.
• Giục làm ngay, không cho thời gian suy nghĩ.
• Chi phí phình lên so với thoả thuận ban đầu.
• Khuyên đập phá lớn mà không nói tới chi phí và không nói tới phương án nhẹ hơn.
• Bảo mình đừng hỏi ai khác.

Điểm cuối là dấu hiệu rõ nhất: người tự tin vào việc mình làm không ngại mình đi hỏi thêm.

Hỏi ý kiến thứ hai

• Hoàn toàn bình thường, và nên làm với việc tốn kém.
• Đưa cùng một dữ kiện cho người thứ hai — sơ đồ, số đo, hoàn cảnh — nếu không thì hai câu trả lời không so được.
• Đừng nói trước người kia đã khuyên gì, để nghe một ý kiến độc lập.
• Nếu hai bên nói khác nhau thì hỏi cả hai vì sao, rồi tự chọn — đừng đi hỏi người thứ ba để lấy phiếu.
• Không cần nói với người đầu tiên là mình đã hỏi thêm ai, trừ khi mình muốn.

Khi lời khuyên đụng tới việc lớn

Có loại lời khuyên vượt ra khỏi phạm vi của người xem, và lúc đó phải hỏi đúng người:

• Đập tường, đổi kết cấu, nâng tầng — phải có kỹ sư kết cấu tính, không phải ai khác.
• Đổi hệ thống điện nước — thợ có nghề.
• Việc cần giấy phép — hỏi cơ quan quản lý ở địa phương.
• Chuyện sức khoẻ — bác sĩ, và không ai khác.
• Chuyện giấy tờ nhà đất — người có chuyên môn pháp lý.

Nói thẳng: lời khuyên về bố trí không thay được ý kiến của người có chuyên môn kỹ thuật. Ai khuyên đập một mảng tường mà không nhắc tới việc phải kiểm kết cấu thì lời khuyên đó thiếu một phần quan trọng.

Từ chối cho phải phép

1. Trả đủ phần đã thoả thuận cho công việc đã làm, kể cả khi mình không làm theo.
2. Nói gọn: "Em cảm ơn anh chị, phần này nhà em chưa làm được lúc này." Không cần giải thích dài.
3. Không tranh luận về chuyện đúng sai của phương pháp — không dẫn tới đâu cả.
4. Không nói xấu sau lưng; nghề này người ta biết nhau.
5. Nếu thấy có dấu hiệu lừa đảo rõ ràng thì cảnh báo người quen là việc nên làm.

Khi người khuyên là người trong nhà

Đây là trường hợp khó xử nhất, vì không thể xử theo kiểu quan hệ dịch vụ:

• Nghe cho hết trước khi phản ứng; nhiều khi phần cuối mới là điều họ thật sự muốn nói.
• Cảm ơn thật lòng — họ nói vì lo cho mình, và điều đó không phụ thuộc vào việc lời khuyên có đúng hay không.
• Nói về ràng buộc của mình thay vì bác bỏ ý kiến: "nhà con giờ chưa lo được khoản đó" dễ nghe hơn "cái đó không cần thiết".
• Làm được phần nào thì làm phần đó, và nói cho họ biết mình đã làm.
• Đừng hứa cho xong chuyện rồi không làm — lần sau khó nói hơn nhiều.

Nếu đã lỡ chi một khoản lớn

• Dừng ở đó, đừng chi thêm để "cho trọn".
• Xem lại thoả thuận xem đã trả cho những gì.
• Nếu có dấu hiệu lừa đảo thì giữ chứng cứ và trình báo — số tiền nhỏ cũng nên báo.
• Không tự trách quá lâu; rút một bài học cụ thể rồi đi tiếp.

Một cách tự kiểm

Trước khi bỏ tiền theo một lời khuyên, tự hỏi ba câu:

• Mình có hiểu vì sao phải làm việc này không? Không hiểu thì chưa nên làm.
• Nếu bỏ hết phần nói về vận hạn đi, việc này còn có ích gì không? Nhiều đề xuất tốt vẫn có ích thật — thoáng hơn, sáng hơn, tiện hơn.
• Mình có đang quyết trong lúc lo lắng không? Nếu có thì đợi vài hôm.

Ba câu này không bác bỏ điều gì cả, chúng chỉ giúp mình quyết bằng đầu chứ không bằng nỗi lo.

Câu hỏi thường gặp