Chọn người xông đất đầu năm: tục lệ, tuổi hợp, và cách để không ai phải ngại
Các bài trước trong mục Xem tuổi nói về tuổi làm nhà, tuổi hợp nhau trong hôn nhân, trong làm ăn, và cách xử khi kết quả xem tuổi làm mình lo. Bài này nói về một dịp xem tuổi mà gần như nhà nào cũng gặp mỗi năm một lần: chọn người xông đất sáng mùng một Tết.
Theo tục, người đầu tiên bước vào nhà sau giao thừa sẽ “mở” vận cho cả năm. Vì vậy nhiều gia đình chọn trước một người hợp tuổi, tính tình vui vẻ, làm ăn thuận lợi để mời tới. Đó là một tục đẹp. Nó chỉ trở nên nặng nề khi người ta quên rằng mục đích của nó là một khởi đầu vui vẻ.
Người ta thường chọn theo những gì
- Tuổi hợp với gia chủ: thường xét theo địa chi (tam hợp, lục hợp với tuổi chủ nhà, tránh các tuổi xung) và có nơi xét thêm can, mệnh. Các sách và các thầy tính không giống nhau hoàn toàn.
- Tuổi hợp với năm mới: có nơi xét thêm tuổi người xông có hợp với can chi của năm đó không.
- Tính tình và hoàn cảnh: người vui vẻ, nhanh nhẹn, gia đình êm ấm. Nhiều nhà coi trọng điều này hơn cả tuổi.
- Tránh: theo nếp nhiều nơi, người đang có tang trong năm thường tự tránh đi xông đất nhà người khác.
Tra tuổi xông đất cho đúng
- Lấy năm sinh âm lịch của gia chủ. Người sinh tháng một, tháng hai dương lịch phải kiểm xem đã qua Tết âm năm đó chưa, vì tuổi can chi đổi theo Tết âm chứ không theo ngày một tháng một.
- Xác định gia chủ là ai: nhiều nhà lấy người đàn ông trụ cột, nhiều nhà lấy người đứng tên nhà hoặc người lớn tuổi nhất. Thống nhất trong nhà trước khi tra.
- Tra các tuổi được coi là hợp, rồi đối chiếu với danh sách người quen thật sự có thể tới được vào sáng sớm mùng một.
Thường bước cuối cùng mới khó: người hợp tuổi trên giấy lại ở xa, đi quê, hoặc ngại.
🔴 Đừng để tục xông đất thành áp lực cho người được nhờ
Đây là phần quan trọng nhất, vì nó là chỗ tục đẹp hay bị làm hỏng. Người được nhờ xông đất mang một gánh vô hình: nếu năm đó nhà kia gặp chuyện không may, có người sẽ nhớ lại “ai xông đất năm nay”. Đã có không ít chuyện mất lòng giữa bạn bè, họ hàng chỉ vì một câu như vậy.
- Khi mời, nói rõ là mời vì quý, vì muốn gặp nhau đầu năm, không đặt nặng chuyện “nhờ vía”.
- Người được mời có quyền từ chối, và nhà chủ nên nhận lời từ chối một cách nhẹ nhàng.
- Năm đó có chuyện không vui, đừng bao giờ nhắc tới người xông đất. Một năm có bao nhiêu chuyện xảy ra vì bao nhiêu lý do; quy hết cho mấy phút đầu năm vừa không công bằng vừa không có cơ sở.
Tự xông đất: cách nhiều nhà đang làm
Rất nhiều gia đình chọn cách chủ động: trước giao thừa, người trong nhà có tuổi hợp nhất (hoặc chính gia chủ) ra ngoài một lúc, qua giao thừa thì bước vào nhà trước tiên. Cách này có mấy cái lợi:
- Không phải nhờ ai, không ai phải ngại.
- Không sợ có người khác vô tình đến trước.
- Vẫn giữ trọn ý nghĩa: một người mình tin, vui vẻ, bước vào nhà đầu tiên của năm mới.
Khi có người khác đến trước
Hàng xóm sang chúc Tết sớm, người giao hàng gõ cửa, bạn bè ghé bất ngờ. Chuyện này xảy ra thường xuyên. Theo nếp nhiều nhà, người ta coi khách đến bất ngờ cũng là duyên, tiếp đón vui vẻ là được. Đừng để lộ vẻ thất vọng trước mặt khách: người ta mang thiện ý tới, nhận lại sự khó chịu thì mới thật sự là khởi đầu không vui.
Những điều người xông đất hay được dặn
- Đến vào buổi sáng, ở lại vừa phải, không quá lâu.
- Nói lời chúc vui vẻ; tránh kể chuyện buồn, chuyện tranh cãi.
- Có thể mang theo một món quà nhỏ, một cành hoa, gói chè, lì xì cho trẻ con.
Những lời dặn này thật ra là phép lịch sự của một cuộc thăm hỏi đầu năm, ai cũng làm được.
Xông nhà mới, xông cửa hàng
Cùng một ý với xông đất đầu năm, nhiều người cũng chọn người “mở cửa” cho nhà mới về ở hoặc cửa hàng ngày khai trương. Với nhà mới, theo nếp nhiều nơi, chính gia chủ bước vào trước, mang theo bát hương, bếp lửa hoặc vài vật dụng tượng trưng, rồi mới tới người khác. Với cửa hàng, người ta hay mong người khách đầu tiên mua hàng vui vẻ, trả tiền suôn sẻ. Ở cả hai trường hợp, những người tới mở hàng thường là bạn bè thân, được mời trước, biết mình được mời để chung vui. Cách nghĩ đó giữ cho tục lệ nhẹ nhõm: ai tới cũng là người thương mình, tới vì muốn mình khởi đầu tốt.
Khi thầy nói “năm nay không có tuổi nào hợp”
Có người được bảo rằng trong số người quen không ai đủ hợp, phải “mua” một người xông đất hoặc làm lễ thay thế tốn kém. Khi nghe như vậy, nên nhớ rằng cách tính tuổi hợp có nhiều trường phái và nhiều mức độ; gần như luôn có người “hợp” theo một cách tính nào đó, và tự xông đất là một lựa chọn mà nhiều nhà vẫn làm. Một tục lệ để vui đầu năm không nên trở thành một khoản chi lớn.
Nói gọn lại
Chọn người xông đất theo tuổi hợp là một nếp đẹp; chọn theo tính tình vui vẻ và tình thân lại là phần làm nên ý nghĩa của nó. Mời một cách nhẹ nhàng, chấp nhận lời từ chối, tự xông khi tiện, và đừng bao giờ quy chuyện không may trong năm cho người đã bước vào nhà mình sáng mùng một.